Krisis gas Asia: Bekalan susut, negara mula berjimat, beralih sumber tenaga

DUBAI: Krisis tenaga yang sedang melanda Asia ketika ini memperlihatkan betapa rapuhnya pergantungan rantau tersebut terhadap gas asli cecair (LNG) dari Asia Barat. Dengan gangguan bekalan yang dijangka menjadi lebih serius dalam tempoh beberapa hari, negara-negara Asia kini berdepan realiti baharu: kekurangan tenaga yang boleh menjejaskan pertumbuhan ekonomi, kestabilan industri, serta dasar tenaga jangka panjang.

Sekatan di Selat Hormuz dan serangan berulang ke atas kompleks eksport LNG terbesar dunia di Qatar telah menyebabkan kira-kira 28 juta tan bekalan LNG hilang daripada pasaran global tahun 2026 ini. Jumlah ini hampir menyamai keseluruhan pertumbuhan bekalan LNG global yang dijangkakan bagi tahun 2026.

Menurut Pengarah Urusan Tenaga di Eurasia Group, Encik Henning Gloystein, keadaan ini bukan sekadar gangguan sementara, tetapi menandakan perubahan struktur dalam pasaran tenaga global. “Ini adalah penyusutan ketara dalam pasaran. Kita bercakap tentang pengurangan pengeluaran yang mungkin berlanjutan sehingga hujung dekad ini,” katanya.

Beliau turut memberi amaran bahawa kesan sebenar akan mula dirasai dalam masa terdekat. “Dalam tempoh seminggu, impak fizikal akibat kegagalan penghantaran LNG akan mula dirasai di Asia,” jelasnya.

Sehingga kini, Asia masih dilindungi oleh penghantaran LNG yang telah berada di laut sebelum laluan di Selat Hormuz ditutup. Namun, perlindungan sementara ini dijangka berakhir dalam beberapa hari sahaja.

Asia merupakan pembeli terbesar LNG dari Asia Barat, menyerap kira-kira 90 peratus bekalan dari rantau tersebut. Apabila penghantaran terakhir tiba, jurang antara bekalan dan permintaan dijangka semakin melebar.

Jurang ini dijangka tidak akan pulih sekurang-kurangnya sehingga tahun 2028, apabila pengeluaran gas dari Amerika Syarikat dijangka meningkat dan menambah bekalan global.

Negara seperti China, Jepun, India dan Korea Selatan sangat bergantung kepada LNG untuk penjanaan elektrik dan aktiviti industri. Negara sedang membangun seperti Vietnam dan Thailand turut menghadapi risiko yang sama.

Gangguan ini bukan sahaja memberi kesan kepada bekalan tenaga, malah berpotensi mengubah pendekatan jangka panjang negara-negara ini terhadap penggunaan LNG.

Tanda-tanda tekanan bekalan sudah mula kelihatan di seluruh Asia. Negara-negara yang mempunyai pilihan kini beralih kepada sumber tenaga alternatif seperti arang batu dan minyak, selain mengurangkan penggunaan tenaga.

Pengarah Penyelidikan LNG global di Wood Mackenzie, Encik Daniel Toleman, menjelaskan bahawa pengurangan permintaan adalah tidak dapat dielakkan apabila bekalan berkurang. “Apabila bekalan dalam pasaran berkurangan, permintaan juga perlu diturunkan. Langkah pertama ialah menukar kepada bahan api lain jika boleh,” katanya.

Di Korea Selatan, peningkatan penggunaan loji arang batu boleh menampung kekurangan gas sepenuhnya sehingga musim panas. Di Jepun pula, arang batu mampu menggantikan sehingga 70 peratus penjanaan elektrik berasaskan gas.

Namun, peralihan ini membawa implikasi besar terhadap alam sekitar. Arang batu menghasilkan hampir dua kali ganda karbon dioksida berbanding gas asli.

Walaupun demikian, keperluan untuk mengekalkan operasi industri dilihat lebih mendesak. Korea Selatan kini merancang untuk melonggarkan had penggunaan loji arang batu, manakala Jepun dan Korea Selatan turut mempertimbangkan peningkatan penggunaan tenaga nuklear.

India, yang mempunyai rizab arang batu domestik yang besar, telah mengarahkan loji-loji arang batu beroperasi pada kapasiti maksimum selama tiga bulan bermula April.

China pula berada dalam kedudukan lebih stabil kerana memiliki sumber arang batu yang besar, bekalan gas melalui saluran paip dari Russia, serta kapasiti tenaga boleh diperbaharui yang luas.

Tidak semua negara mempunyai keupayaan untuk menukar sumber tenaga dengan mudah. Taiwan, misalnya, telah mengurangkan penggunaan arang batu dan menamatkan tenaga nuklear, menjadikan peralihan semula kepada sumber lama sebagai sesuatu yang sukar dan mahal.

Dalam kalangan negara maju seperti Jepun dan Korea Selatan, krisis ini masih boleh ditangani melalui pembelian LNG di pasaran spot walaupun pada harga tinggi. “Negara yang lebih kaya boleh menyelesaikan masalah ini dengan wang,” Encik kata Gloystein.

Namun, keadaan ini memberi tekanan kepada negara miskin. Negara seperti Pakistan dan Bangladesh terpaksa memilih antara membeli LNG mahal atau mengurangkan penggunaan tenaga secara drastik.

Krisis ini memberi kesan langsung kepada sektor industri yang bergantung kepada gas, seperti keluli, kaca dan seramik. Industri baja juga terjejas kerana gas asli merupakan bahan utama dalam penghasilan ammonia.

Di Vietnam, operasi keluli dan baja telah terjejas, manakala di India dan Pakistan, kekurangan gas petroleum cecair menyebabkan jutaan rakyat tidak dapat memasak seperti biasa.

Kesan sosial turut dirasai apabila ribuan perniagaan kecil dan restoran terpaksa ditutup. Beberapa negara mula melaksanakan langkah penjimatan tenaga.

Filipina, misalnya, mengisytiharkan darurat tenaga dan mengurangkan tempoh minggu bekerja. Pakistan pula menutup sekolah bagi menjimatkan tenaga.

Situasi ini memberi tekanan besar kepada Asia Tenggara, yang sebelum ini menikmati pertumbuhan pesat dalam sektor pembuatan akibat peralihan rantaian bekalan global dari China.

Menurut Encik Gloystein, kesan jangka panjang terhadap sektor industri adalah tidak dapat dielakkan.
“Jika tidak boleh menukar bahan api, pilihannya hanya dua: bayar lebih atau kurangkan penggunaan,” katanya.

Beliau menambah bahawa pelaburan industri mungkin akan perlahan, malah sesetengah kilang mungkin terpaksa ditutup.

Krisis ini menimbulkan persoalan besar mengenai masa depan LNG sebagai sumber tenaga utama di Asia. Sebelum ini, LNG dianggap sebagai “bahan api peralihan” yang lebih bersih daripada arang batu dan lebih stabil berbanding tenaga boleh diperbaharui.

Namun, gangguan bekalan yang berlaku buat kali kedua dalam tempoh lima tahun telah menghakis keyakinan terhadap kebolehpercayaan LNG. “Seluruh konsep LNG sebagai bahan api yang boleh dipercayai kini terjejas,” kata Encik Gloystein.

Menurutnya, negara-negara Asia mungkin akan mempercepatkan pelaburan dalam tenaga boleh diperbaharui dan nuklear yang dianggap kurang terdedah kepada risiko geopolitik.

Keputusan pelaburan dalam loji jana kuasa berasaskan gas juga dijangka akan dinilai semula. “Mana-mana negara atau syarikat yang merancang projek tenaga berasaskan gas perlu mengkaji semula pelan mereka,” katanya. Beliau menegaskan bahawa walaupun perang berakhir, keadaan tidak akan kembali seperti sebelum ini.

Krisis LNG yang sedang berlaku bukan sekadar gangguan sementara, tetapi menandakan titik perubahan dalam landskap tenaga Asia. Ia memperlihatkan risiko pergantungan kepada satu sumber tenaga serta kesan geopolitik terhadap keselamatan tenaga.

Dalam jangka pendek, negara-negara Asia terpaksa membuat pilihan sukar antara kos tinggi dan pengurangan penggunaan. Dalam jangka panjang, krisis ini berpotensi mempercepatkan peralihan kepada tenaga alternatif.

Seperti yang dirumuskan oleh Encik Gloystein, perubahan ini mungkin bersifat kekal: “Tiada jaminan kita akan kembali kepada keadaan normal, walaupun konflik ini berakhir.” - Agensi berita