Konflik Iran dedah dilema Saudi: Selaku sekutu AS dan tekanan serantau

RIYADH: Perang antara Amerika Syarikat dengan Iran kini bukan sekadar konflik ketenteraan.

Ia telah berkembang menjadi ujian geopolitik yang rumit bagi negara Teluk, khususnya Arab Saudi.

Dalam keadaan kini, Riyadh berada dalam kedudukan yang amat sensitif – terperangkap antara hubungan strategik dengan Washington, ancaman langsung daripada Teheran, seiring tekanan dalam negara yang tidak boleh dipandang ringan.

Sejak konflik bermula, Arab Saudi dilaporkan menjadi sasaran ratusan serangan dron dan peluru berpandu yang dikaitkan dengan Iran.

Walaupun kebanyakan serangan berjaya dipintas oleh sistem pertahanan udara, beberapa kejadian tetap menyebabkan kematian orang awam serta kerosakan pada prasarana tenaga yang kritikal.

Lebih membimbangkan, sebuah serangan ke atas pangkalan udara utama Arab Saudi yang menempatkan kehadiran tentera Amerika dilaporkan mencederakan beberapa anggota tentera Amerika.

Namun, kerajaan Arab Saudi tidak mengesahkan secara terbuka kejadian tersebut, sekali gus menimbulkan persoalan mengenai tahap ketelusan dan strategi komunikasi negara itu.

Sikap berdiam diri Riyadh bukan sekadar kebetulan, ia mencerminkan pendekatan berhati-hati dalam mengurus konflik yang kian meruncing.

Arab Saudi menyedari sebarang pengakuan terbuka mengenai serangan terhadap pangkalan yang menempatkan tentera Amerika boleh mencetuskan reaksi balas yang lebih agresif daripada Iran.

Pada masa sama, kerajaan juga perlu mengimbangi persepsi rakyat yang sensitif terhadap kehadiran tentera asing di negara itu.

Penganalisis dari Universiti Kuwait, Dr Bader Al-Saif, menjelaskan bahawa negara Teluk kini berada dalam tekanan pelbagai dimensi.

“Negara Teluk berdepan cabaran dari pelbagai arah.

“Mereka perlu mempertahankan diri daripada serangan Iran, sambil berhadapan dengan naratif Amerika dan Israel yang cuba menggambarkan mereka sebagai sekutu aktif dalam perang ini,” katanya.

Menurut beliau, walaupun negara Teluk telah menyatakan pendirian mereka secara jelas, realitinya “tiada pihak benar-benar mendengar”.

Secara rasmi, Arab Saudi menegaskan bahawa wilayah dan ruang udaranya tidak digunakan untuk melancarkan serangan terhadap Iran.

Pendirian itu bertujuan mengurangkan risiko menjadi sasaran utama dalam konflik.

Namun, hakikat di lapangan menunjukkan kehadiran tentera Amerika masih signifikan, khususnya di pangkalan seperti Pangkalan Udara Prince Sultan yang telah menjadi sasaran serangan dalam konflik semasa.

Keadaan itu mencetuskan dilema strategik – walaupun Riyadh tidak mengisytiharkan penglibatan langsung, kehadiran tentera Amerika tetap menjadikan negara itu sebahagian daripada realiti peperangan.

Isu itu juga membawa dimensi sejarah.

Pada 1990-an, kehadiran tentera Amerika selepas pencerobohan Iraq ke atas Kuwait telah mencetuskan gelombang bantahan dalam negara yang besar.

Walaupun keadaan kini berbeza, sensitiviti tersebut masih kekal dalam kesedaran masyarakat.

Aktivis pembangkang Arab Saudi, Encik Abdullah Alaoudh, menegaskan bahawa isu itu melibatkan kepercayaan rakyat terhadap pemerintah.

“Tiada ketelusan kepada dunia atau rakyat sendiri. Keselamatan negara kita terancam akibat kehadiran pangkalan tentera asing,” katanya.

Kenyataan Presiden Amerika, Encik Donald Trump, yang mendakwa Arab Saudi “berjuang bersama” Washington menambahkan lagi kekeliruan terhadap pendirian sebenar Riyadh.

Dalam konteks diplomasi, kenyataan seperti itu boleh memberi implikasi besar kerana ia berpotensi mengheret Arab Saudi lebih dalam ke kancah konflik.

Namun, kerajaan Arab Saudi menegaskan bahawa pendekatan mereka kekal berasaskan diplomasi dan penyelesaian damai.

Pada masa yang sama, laporan tidak rasmi menunjukkan Putera Mahkota Mohammed bin Salman mungkin melihat konflik itu sebagai peluang mengimbangi pengaruh Iran di rantau tersebut.

Bagaimanapun, kerajaan menolak tafsiran bahawa mereka menyokong peningkatan perang.

Perang Iran turut membuka dimensi baharu dalam kerjasama keselamatan serantau.

Arab Saudi dan beberapa negara Teluk kini bekerjasama dengan Ukraine dalam bidang pertahanan, khususnya dalam menghadapi ancaman dron.

Presiden Ukraine, Encik Volodymyr Zelenskyy, menyatakan negaranya menawarkan kepakaran dalam teknologi pemintasan dron yang telah terbukti berkesan dalam konflik dengan Russia.

“Kami menawarkan pengetahuan dan teknologi, manakala negara Teluk menyediakan sumber kewangan.

“Ini adalah kerjasama yang memberi manfaat kepada kedua-dua pihak,” katanya.

Kerjasama itu menunjukkan negara Teluk kini mencari pendekatan baharu dalam keselamatan, tidak lagi bergantung sepenuhnya kepada satu kuasa besar.

Konflik yang berlarutan itu turut memberi kesan kepada kestabilan serantau.

Serangan terhadap prasarana tenaga bukan sahaja menjejas ekonomi negara terlibat, bahkan juga memberi kesan kepada pasaran tenaga sejagat.

Pada masa sama, jumlah korban terus meningkat di sepanjang sempadan konflik, sekali gus menambah tekanan terhadap sistem kemanusiaan di rantau tersebut.

Kenyataan daripada Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) menegaskan bahawa tiada penyelesaian ketenteraan yang mampan bagi konflik ini, dan menekankan keperluan mendesak untuk kembali ke meja rundingan.

Perang Iran telah mendedahkan realiti baharu geopolitik Asia Barat, contohnya, negara seperti Arab Saudi terpaksa mengimbangi pelbagai kepentingan dalam keadaan yang semakin tidak menentu.

Di satu pihak, Riyadh perlu mengekalkan hubungan strategik dengan Amerika.

Di pihak lain pula, ia harus mengelak daripada membangkitkan kemarahan yang boleh mencetuskan serangan balas Iran, selain menjaga sensitiviti dalam negaranya.

Pendekatan berhati-hati yang diambil Arab Saudi menunjukkan bahawa dalam konflik moden, kekuatan tidak lagi diukur semata-mata melalui ketenteraan, tetapi juga melalui keupayaan mengurus naratif, diplomasi dan persepsi.

Penganalisis serantau, Encik Alaoudh, merumuskannya dengan berkata:

“Perang ini bukan sekadar pertempuran senjata, tetapi ujian terhadap kebijaksanaan politik.

“Bagi Arab Saudi, cabaran sebenar adalah mengekalkan keseimbangan dalam dunia yang semakin berpecah.” – Agensi berita.